ABD ve İran’ın silahların susması için birbirinden istediği şartlar netleşiyor. İran “ateşkes yok” dedi.
İran Press TV, İranlı kaynağa dayandırdığı haberinde İran’ın ABD’nin sunduğu öneriyi değerlendirdiği ve aşırı bulduğu ifade edildi.
Buna göre İranlı yetkililer, İran’ın savaşı yalnızca istediği zaman ve şartlar yerine getirildiği halde bitireceğini bildirdi. Trump’ın savaşı ne zaman bitireceğini dayatmasına izin verilmeyeceği belirtildi.
Savaşın sonlandırılmasının ilk koşulu olarak saldırıların ve suikastların sonlandırılmasının gerekli olduğuna vurgu yapıldı. Savaşın tekrar etmesini önlemek için somut garantiler talep edildi. İran ayrıca garanti edilmiş savaş tazminatı da istiyor.
Öte yandan Tahran, savaşın sona ermesinin şartlarından biri olarak bölgedeki direniş grupların yönelik de saldırıların durmasını istiyor. Hürmüz Boğazı’nın ise egemenliğinin tanınmasını istiyor.
Reuters da İranlı üst yetkilere dayandırarak Tahran’ın ABD’nin teklifine ilk yanıtın olumsuz olduğunu ve ancak teklifin hala incelendiğini belirtti.
TARAFLAR NE İSTİYOR?
Peki, ABD ve İran savaşı bitirmek için neleri talep ediyor? ABD’li The Wall Street Journal, Tahran’ın ateşkes için koştuğu iddia edilen şartları yazdı. İran’ın müzakere için çıtayı yüksekte tuttuğu belirtilirken, taleplerin bazıları ağır bulundu.
İran ateşkes ya da barış için Körfez’deki tüm Amerikan üslerinin kapatılmasını ve kendisine düzenlenen saldırılar için tazminat ödenmesini istiyor.
Hürmüz Boğazı için Süveyş Kanalı model alınarak geçen gemilerden geçiş ücreti alınması da isteniyor. İran’a uygulanan tüm yaptırımların kaldırılması, İsrail’in Hizbullah’a yönelik saldırılarının durdurulması ve füze programının hiçbir kısıtlama olmaksızın korunmasının da bu talep arasında yer aldığı ifade edildi.
Bu taleplere ABD’li yetkililerin “gülünç ve gerçek dışı” olarak nitelendirdiği ifade edilirken İran’ın sert tutumunun diplomatik bir çözüm ihtimalini zora soktuğu belirtiliyor.
Mevcut krizde ABD, İran ile temas halinde olduğunu söylerken İran bunu yalanlıyor. ABD yönetiminin Türkiye, Mısır ve Pakistan gibi arabulucular aracılığıyla İran ile mesajlaşma trafiğine girdiği öne sürülürken Pakistan’ın barış görüşmelerine ev sahipliği yapma teklifi ABD Başkan Trump tarafından sosyal medyada desteklendi.
İRAN’IN ELÇİSİNDEN “DİYALOG YOK” AÇIKLAMASI
Ancak İran haber ajansı IRNA, İran’ın Pakistan Büyükelçisi’nin ABD ile İran arasında doğrudan veya dolaylı olarak hiçbir görüşme olmadığını söylediğini açıkladı. Elçinin “Pakistan gibi dost ülkelerin Tahran ve Washington arasında diyalog zemini hazırlamaya çalıştığını” ve bu çabaların savaşın sona ermesine yardımcı olabileceğini umduğunu söylediği ifade edildi.
Öte yandan Anadolu Ajansı’na konuşan Pakistanlı kaynaklar, “Güvence arayışındaki İran, füze kapasitesi sınırlamasını reddediyor ve tazminat istiyor.” ifadelerini kullandı ve müzakereler için 48 saat zarfında hamle beklendiğini belirtti.
ABD’NİN 15 MADDELİ PLANININ DETAYLARI
ABD İran’dan anlaşma için mevcut nükleer kapasitelerin ortadan kaldırılmasını istiyor. Ayrıca Washington, İran’ın asla nükleer silah peşinde koşmayacağına dair bir taahhütü, uranyum zenginleştirilmesinin durdurulmasını, tüm zenginleştirilmiş malzemenin teslim edilmesini istiyor. Natanz, İsfahan ve Fordow nükleer santralleri devre dışı bırakılması ve imha edilmesi, Atom Enerjisi Kurumu’nun İran sınırları içindeki tüm bilgilere erişebilmesi de istenen maddeler arasında.
ABD’nin İran’dan ayrıca vekalet savaşlarından vazgeçmesini, bölgedeki vekil güçleri finanse etmeyi ve silahlandırmayı bırakmasını talep ettiği iddia edildi.
Hürmüz Boğazı’nın açık kalması, serbest bir bölgesi olması ve bloke edilmemesi, füze için sayı-menzil sınırı konulması ve sadece savunma amaçlı kullanılması gerektiği ifade ediliyor.
İsrail’in güvenlik kaynakları, İranlıların tüm noktalar uzlaştırılmadan ateşi durdurmayı başardıkları için, böyle bir noktada İran’ın gerçekten üstünlük sağlayacağını öne sürüyor.
İRAN’DAN ATEŞKESE RET
ABD tarafının İran’a eski taleplerine dayanan 15 maddelik bir plan gönderdiği iddia edilirken İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, son dokuz ayda müzakere yürütürken iki kez bombalandıklarını hatırlatarak Washington’a güvenmediklerini ifade etti. İran askeri sözcüsü Zülfikari ise ABD’nin “stratejik bir yenilgiden” kurtulmak için kendi kendine pazarlık yaptığını savundu. Zülfikari, “Yenilginizi, anlaşma olarak adlandırmayın. Bizim gibiler sizin gibilerle ne şimdi ne de sonra anlaşma yapmayacak.” diye konuştu.
İran Fars Haber Ajansı’na göre Tahran yönetimi, ateşkesi kabul etmeyeceğini ve ABD ile herhangi bir müzakere sürecine girmeyeceğini, ABD ile müzakere etmenin mantıksız olduğunu öne sürdü. İran ayrıca, ABD’nin ateşkesi kolaylaştırmak için çabalarını yoğunlaştırdığını da doğruladı. Ancak İran ateşkesi kabul etmeyeceğini mevcut koşullar altında hem ateşkes hem de müzakerelerin mümkün olmadığını söyledi.
Trump’ın bir anlaşmaya varma konusundaki istekliliği, İran’ın yeterince zayıflatılmadan tehdit olmaktan çıkmayacağını savunan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleri arasında alarma neden oldu. Körfez ülkeleri, Kuveyt Uluslararası Havalimanına düzenlenen saldırı da dahil olmak üzere İHA ve füze saldırılarının hedefi olduklarını bildirirken, Pentagon 82. Hava İndirme Tümeni’nden 3 bine yakın askeri operasyonları desteklemek üzere bölgeye sevk etmeyi planlıyor. ABD Senatosu ise Trump’ın İran’daki askeri harekatını kısıtlamaya yönelik bu ayki üçüncü girişimi de reddetti.
İran Savaşı’nın bir ateşkese ya da barışa dönüşmesi, ortaya atılan talepler ve iddialar gerçeğe henüz dönüşmesede bir diplomatik çözüm ihtimali piyasalarda ihtiyatlı iyimserlik yarattı. Küresel piyasalarda petrol fiyatlarının düştüğü gözlemlenirken hafta başında 110 doların üzerine çıkan Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 96 ile 98 dolar seviyelerine geriledi. ABD ham petrolü ise 89 dolara kadar düştü. Gerilimin azalabileceği beklentisiyle Japonya, Güney Kore ve Singapur borsalarında yükseliş kaydedildi. Ancak tarafların pozisyonları arasındaki derin uçurum, kalıcı bir çözümün önündeki en büyük engel olarak kalmaya devam ediyor.
NTV
